“АЛПАМЫС” ЖЫРЫ ТУРАЛЫ ТАҒЫ БІР ТОЛҒАМ
Keywords:
«Алпамыс» жыры, түркі халықтарының батырлық эпосы, ауыз әдебиеті, түркі халықтары, эпикалық дәстүр, «Қорқыт ата кітабы», оғыз-қыпшақ-қоңырат нұсқалары, архаикалық эпос.Abstract
Әлемдік поэтикалық сөз өнерінің тарихында көркемдігімен де, мазмұнды тереңдігімен де талай ұрпақтың рухани серігіне айналып кеткен мәңгілік ескерткіштер болады. Олардың құндылығы адамзат баласының өткен дәуірлердегі көркемдік ой-өресінің бітімі мен табиғатын ашып беретін тарихи мұра болғандығында ғана емес, сонымен қатар, бүгінгі күннің де рухани тірегіне айналуында. Сөз өнерінің осындай бір теңдессіз ескерткіші – әйгілі “Алпамыс” жыры.
Алпамыс туралы сюжет алтайлықтарда, татарларда, башқұрттарда, өзбектерде, қарақалпақтарда және қазақ арасында тараған. Бұған қоса әйгілі “Қорқыт ата” кітабының үшінші жыры да осы сюжетке құрылған. Осыған орай ғылымда оғыз, қыпшақ және қоңырат редакциясы деп үш топқа бөлу қалыптасқан. Бұлардың бәрі ең ежелгі архаикалық жырдан тараған деген пікір бар.
References
1. Қоңыратбаев Ә. Қазақ фольклорының тарихы. – Алматы: Ана тілі, 1991. – 288 б.
2. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. – Алматы: Ана тілі, 1991.
3. Батырлар жыры. Екінші том / Жауапты шығарушы А. Айдашев. – Алматы: Жазушы, 1986.
4. Дала фольклорының антологиясы. Он томдық. Батырлар жыры. – 1-том. – Алматы: Brand Book, 2019.
5. Жирмунский В.М., Зарифов Х.Т. Узбекский народный героический эпос. – Москва: Государственное издательство художественной литературы, 1947. – 520 с.
6. Мирзаев Т. «Алпомиш» достонининг ўзбек вариантлари. – Тошкент: Фан, 1968.
7. Зарифов Ҳ.Т. «Алпомиш» достонининг асосий мотивлари // «Алпомиш» – ўзбек халқ қаҳрамонлик эпоси. – Тошкент, 1999.
8. Алпомиш: Достон / Фозил Йўлдош ўғли варианти; нашрга тайёрловчилар Ҳ. Зарифов, Т. Мирзаев. – Тошкент: Фан, 1999.
9. Мирзаев Т. Эпос и сказитель. – Ташкент: Фан, 2008.
10. Саидов М. Ўзбек достончилигида бадиий маҳорат. – Тошкент: Фан, 1969.
11. Йўлдошев Қ. «Алпомиш» талқинлари. – Тошкент: Маънавият, 2002.
12. Мелетинский Е.М. Происхождение героического эпоса: ранние формы и архаические памятники. – Москва: Издательство восточной литературы, 1963.
13. The Book of Dede Korkut / Translated by Geoffrey Lewis. – Harmondsworth: Penguin Books, 1974. – 213 p.
14. The Book of Dede Korkut: A Turkish Epic / Translated and edited by Faruk Sümer, Ahmet E. Uysal and Warren S. Walker. – Austin: University of Texas Press, 1991.
15. Эшонқулов Ж. Эпическая традиция и эпос «Алпамыш» // Нематериальное культурное наследие Узбекистана.
16. Мирзаева Б. «Алпомиш» достонининг ўзбек вариантлари монографияси тадқиқига доир // Turkiy xalqlar folklorining qiyosiy tadqiqi: lokal xususiyatlar va ilmiy-nazariy yondashuvlar. – 2026.
Additional Files
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
