O‘ZBEK MILLIY MUSIQASINING IJTIMOIY-AKSIOLOGIK NEGIZLARI: OTANAZAR MATYOQUBOV TALQINIDA MAQOMOTNING QADRIYATLAR TIZIMI
Keywords:
maqom, maqomot, Shashmaqom, aksiologiya, musiqiy qadriyat, muqaddas an’ana, idroki mustaqim, tab’i solim, mutaorifiylik, og‘zaki nazariya, Otanazar Matyoqubov.Abstract
Maqolada o‘zbek milliy musiqasining ijtimoiy-aksiologik negizlari Otanazar Matyoqubov asarlarida uchraydigan uch tayanch tushuncha – “muqaddas an’ana”, “idroki mustaqim / tab’i solim” va “mutaorifiylik” orqali tahlil qilinadi. Muallif bu tushunchalar alohida-alohida emas, bir tizimning uch bo‘g‘ini sifatida ishlashini asoslaydi. Muqaddas an’ana nima qadrlanishini belgilaydi: bu amaliyot muqaddaslashtirgan musiqiy tartib. Idroki mustaqim va tab’i solim qadriyatni kim baholashini ko‘rsatadi: bu Jomiy “bu san’atda tanlanganlar” deb atagan, nazariya va ijroni birlashtirgan shaxs. Mutaorifiylik qadriyatning vaqt ichida qanday yashashini tushuntiradi: bu ijodiy erkinlik amalga oshadigan, amaliyotda pishib yetilgan me’yorlar majmui. Tahlil Matyoqubovning o‘zbek va rus tillaridagi asarlari hamda u tayangan Jomiy, Forobiy va Marog‘iy matnlari asosida olib boriladi. Olimning o‘zi bu tushunchalarni bog‘laydigan ifodalar – “свод норм, в рамках которых осуществляется творческая свобода” va “mutaorif odat, ya’ni amaliyotda pishib yetilgan muqaddas meros” – tizimning asosiy dalili sifatida ko‘rsatiladi.
References
1. Al-Forobiy. Kitob al-musiqa al-kabir / Tasdir d-r Mahmud al-Hafniy. – Qohira, 1967.
2. Джами Абдурахман. Трактат о музыке / Пер. с перс. А.Н. Болдырева; ред. и коммент. В.М. Беляева. – Ташкент: Изд-во АН УзССР, 1960.
3. Levin T. About monographs Dr. Otanazar Matyakubov // Матякубов О. Истоки и принципы Хорезмской танбурной нотации. – Ташкент: Янги аср авлоди, 2018. – С. 9.
4. Levin T. The Hundred Thousand Fools of God: Musical Travels in Central Asia. – Bloomington: Indiana University Press, 1996. – 318 p.
5. Marog‘iy, Abdulqodir ibn G‘aybiy Hofiz. Maqosidu-l-alhon / nashrga tayyorlovchi Taqiy Binish. – Tehron: Bongohi tarjuma va nashri kitob, 1966 (1344). – 248 b. – (Majmuayi mutuni forsiy; j. 26). – Fors tilida.
6. Matyoqubov O. Buxoro Shashmaqomiga yana bir nazar. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2014. – 296 b.
7. Matyoqubov O. Hisobotnoma // O‘zbek musiqasi: Tarix (XX asr musiqa tarixi buyuk shaxslar ijodidagi aksi). Fundamental tadqiqot. 2-kitob. – Toshkent: Nur-star shines, 2024. – B. 269–272.
8. Матякубов О. Истоки и принципы Хорезмской танбурной нотации. – Ташкент: Янги аср авлоди, 2018. – 252 с.
9. Matyoqubov O. Maqomot. – Toshkent: Musiqa, 2004. – 400 b.
10. Matyoqubov O. O‘zbek musiqasi // Jahon adabiyoti. – 2015. – № 10.
11. Матякубов О. Узбекская классическая музыка. Кн. 1: Истоки. – Ташкент: Янги аср авлоди, 2015. – 228 с.
12. Матякубов О. Узбекская классическая музыка. Кн. 2: Теоретические основы. – Ташкент: Янги аср авлоди, 2015. – 216 с.
13. Rajabov I. Maqomlar masalasiga doir. – Toshkent: O‘zdavnashr, 1963. – 304 b.
Additional Files
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Latofat Tolibjonova (Author)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
