XORAZM DOSTONCHILIK MAKTABIDA AN’ANAVIY IJRO USLUBI VA MUSIQIY-POETIK TALQINNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI (Qurbannazar Abdullayev — Bola baxshi ijodi misolida)

Authors

  • Temurbek Yusupov Yunus Rajabiy nomidagi O‘zbek milliy musiqa san’ati instituti Author
  • Asatillo Sunnatillayev Yunus Rajabiy nomidagi O‘zbek milliy musiqa san’ati instituti dotsenti Author https://orcid.org/0009-0008-2437-8573

Keywords:

Xorazm dostonchilik maktabi, baxshichilik san’ati, Bola baxshi, Qurbannazar Abdullayev, doston poetikasi, musiqiy talqin, ijro uslubi, epik an’ana, doston nomalari, ustoz-shogird an’anasi.

Abstract

Mazkur maqolada Xorazm dostonchilik maktabining shakllanishi va rivojlanish jarayonlari, an’anaviy ijro uslubi, dostonlarning musiqiy-poetik tuzilishi hamda badiiy talqin xususiyatlari folklorshunoslik va musiqashunoslik nuqtayi nazaridan tadqiq etiladi. Xorazm baxshichilik an’analarida doston matni, musiqiy ohang, cholg‘u jo‘rligi va ijrochilik mahoratining o‘zaro uyg‘unligi, epik asarlardagi she’riy va nasriy qismlarning kompozitsion vazifalari tahlil qilinadi. Xususan, Xorazm dostonchilik maktabining taniqli namoyandasi Qurbannazar Abdullayev (Bola baxshi) ijodiy merosi misolida an’anaviy doston ijrochiligining badiiy-estetik mohiyati, repertuar xususiyatlari va ijrochilik an’analarining davomiyligi yoritiladi. Shuningdek, doston ijrochiligida ochiq ovoz uslubi, musiqiy intonatsiya, ritmik tuzilma, kuy va she’riy matn uyg‘unligining ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda qiyosiy-tarixiy, tavsifiy, struktur-poetik va musiqiy-tahliliy yondashuvlardan foydalanib, Xorazm dostonchilik maktabining milliy epik san’at taraqqiyotidagi o‘rni hamda nomoddiy madaniy meros sifatidagi ahamiyati asoslanadi.

Author Biographies

  • Temurbek Yusupov, Yunus Rajabiy nomidagi O‘zbek milliy musiqa san’ati instituti

    “Baxshi va doston ijrochiligi” mutaxassisligi 2-bosqich magistranti

  • Asatillo Sunnatillayev, Yunus Rajabiy nomidagi O‘zbek milliy musiqa san’ati instituti dotsenti

    Yunus Rajabiy nomidagi O‘zbek milliy musiqa san’ati instituti “Doston ijrochiligi” kafedrasi dotsenti 

References

1. Ro‘zimboyev S. Xorazm dostonlari. — Toshkent: Fan, 1985.

2. Mirzayev T. Xalq baxshilarining epik repertuari. — Toshkent, 1979.

3. Matyoqubov B. Doston navolari. Ilmiy nashr. Mas’ul muharrir R. Yunusov. — Toshkent: Respublika metodika va axborot markazi, O‘zbekiston davlat konservatoriyasi, 2009.

4. Matyoqubov B. Dostonlarning musiqiy xususiyatlarini o‘rganish. O‘quv qo‘llanma. I kitob. — Toshkent, 2024.

5. Saidvaliyeva M., Shukurjonova X. Xorazm dostonchilik maktablarining adabiy merosi // Yangi O‘zbekiston akademik tadqiqotlari jurnali. — 2025.

6. Yusupbayev M. Doston kuy-nomalarini o‘rgatishning amaliy asoslari // Art and Design: Social Science. — 2026. — 6-jild, 5-son.

7. Axmedova O., Bekberganov D. “Baziryon” dostonining musiqiy-nazariy talqini // Worldwide Cross-Disciplinary Research. — 2026.

8. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. “Bola baxshi” va “Xorazm dostonchilik maktabi” maqolalari.

9. UNESCO. Bakhshi Art. Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. — 2021.

Additional Files

Published

2026-10-05

Issue

Vol. 1 No. 2 (2026): «Asliyat» Ilmiy Axborotnomasi», «Asliyat» Scientific Bulletin», «Asliyat» Научный вестник».

Section

17.00.00-San'atshunoslik

License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.